Posts by "Tomasz Kucharski"

Jak zabezpieczyć bezdzietne małżeństwo przed żądaniami rodziny?

Żyjemy z mężem w związku małżeńskim od przeszło 30 lat. Nie mamy dzieci. Czy prawdą jest, że po śmierci jednego z nas drugi będzie musiał podzielić się wypracowanym przez nas majątkiem z rodzeństwem małżonka?

Sytuacja taka będzie miała miejsce w przypadku dziedziczenia ustawowego, gdy rodzice zmarłego małżonka już nie żyją. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, jeżeli małżonkowie nie mają dzieci, do spadku powołany jest małżonek oraz rodzice zmarłego. Każdy z rodziców dziedziczy jedną czwartą całości spadku, a więc razem rodzice dziedziczą połowę spadku po zmarłym. Drugą połowę dziedziczy małżonek zmarłego. Jeżeli jednak rodzice nie żyją, ich udział przypada rodzeństwu zmarłego w częściach równych, a jeżeli któreś z rodzeństwa nie żyje, wówczas udział brata/siostry przypada jego zstępnym. Taka sytuacja w praktyce nie jest rzadkością. W konsekwencji małżonek musi „oddać” rodzeństwu swojego męża/żony połowę majątku zmarłego, która często została wypracowana wspólnie przez małżonków. Nie jest to jednak sytuacja definitywna. Jak już zostało na wstępie zaznaczone, z obowiązkiem spłaty rodzeństwa będziemy mieć do czynienia przy dziedziczeniu ustawowym. Natomiast jeżeli małżonkowie sporządzą testamenty, w których do całości spadku powołają drugiego małżonka, wówczas do dziedziczenia nie dojdzie rodzeństwo zmarłego, a cały udział spadkowy małżonka przypadnie drugiemu małżonkowi. I nie ma obawy o ewentualny zachowek na rzecz rodzeństwa, ponieważ rodzeństwu zachowek nie przysługuje.

Sporządziłam testament własnoręczny. Jak mogę zabezpieczyć moich spadkobierców przed zgubieniem lub zniszczeniem tego testamentu?

Proponuję zarejestrować testament w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT). Jest to rejestr bezpłatny, który zabezpieczy testament zgodnie z Pani oczekiwaniem. Rejestracja testamentu jest dobrowolna. W każdym momencie na Pani wniosek wpis w rejestrze zostanie wykreślony. Rejestr nie zawiera informacji o treści testamentu, ma on charakter poszukiwawczy. Obejmuje jedynie takie dane jak numer wpisu w rejestrze, datę wpisu, datę i miejsce protokołu przyjęcia testamentu własnoręcznego na przechowanie przez notariusza, imiona, nazwisko oraz siedzibę kancelarii notariusza, u którego złożony jest testament, imiona, nazwisko oraz imiona Pani rodziców, datę i miejsce Pani urodzenia, numer PESEL lub inny numer ewidencyjny testatora. Wpis w Rejestrze za Pani życia pozostanie niejawny. Oprócz tego, że rejestracja testamentu gwarantuje brak możliwości jego zniszczenia, czy też zgubienia, to również pozwala na szybkie odnalezienie kancelarii notarialnej, w której testament został złożony. Informację o testamencie zarejestrowanym w rejestrze można otrzymać za pośrednictwem wybranej przez nas kancelarii notarialnej, co upraszcza poszukiwanie testamentu. Celem pozyskania informacji o zarejestrowanym testamencie należy przedstawić notariuszowi odpis aktu zgonu lub inny dokument, z którego wynikać będzie śmierć spadkodawcy.

 

 

 

 

 

Testament własnoręczny czy notarialny? Jaką formę testamentu wybrać?

Testament własnoręczny może być sporządzony w stosunkowo prosty i szybki sposób, w szczególności gdy nie zawiera skomplikowanych rozrządzeń majątkowych (np. gdy spadkodawca na wypadek śmierci do całości spadku powołuje swojego małżonka). Aby testament własnoręczny był ważny powinien być napisany w całości pismem ręcznym (nieważny jest testament napisany przez inną osobę, na maszynie lub komputerze, a jedynie podpisany przez spadkodawcę), podpisany i opatrzony datą. Testament należy przechowywać w bezpiecznym miejscu, aby wyeliminować ryzyko zaginięcia (lub zarejestrować w Notarialnym Rejestrze Testamentów). Problemem występującym w praktyce są testamenty własnoręczne dość rozbudowane, w których spadkodawcy łączą ostatnią wolę dotyczącą kwestii majątkowych z innymi treściami o charakterze osobistym. Takie testamenty nierzadko są dość nieczytelne, jeżeli idzie ostatnią woli spadkodawcy lub też zawierają specyficzne rozrządzenia majątkowe, które sporządzone bez wymaganej formy są nieważne. Wówczas taki testament stanowi kłopot dla spadkobierców, a ostateczna jego interpretacja będzie oparta o decyzję sądu.

Dlatego też wydaje się, że przypadku testamentów bardziej „skomplikowanych” testament notarialny ma tę przewagę, że nad prawidłowością (ważnością) sporządzenia testamentu, czy też poszczególnych zapisów testamentowych, powinien „czuwać’ notariusz, co minimalizuje ryzyko błędu. Przy testamencie notarialnym praktycznie brak jest ryzyka, że testament zostanie zniszczony lub zaginie. Niewątpliwą zaletą testamentu notarialnego jest możliwość zawarcia w nim zapisu windykacyjnego, dzięki któremu można przekazać konkretnej osobie konkretny składnik majątku. Nie można tego uczynić w testamencie własnoręcznym, co jest dość często popełnianym przez spadkodawców błędem. Sporządzając testament notarialny raczej unikniemy zarzutów o sfałszowany podpis pod testamentem, a także zdecydowanie trudniej udowodnić będzie, że testament notarialny został sporządzony pod presją osoby trzeciej lub też spadkodawca był w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji lub wyrażenie woli. Dzięki testamentowi notarialnemu spadkobierca testamentowy będzie znajdował się na „uprzywilejowanej pozycji” w przypadku ewentualnego sporu sądowego. Z testamentem notarialnym łączy się odpłatność w wysokości od ok. 70 zł do 250 zł.

Rozwiązanie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Podpisałam umowę o zrzeczenie się dziedziczenia po moich rodzicach. Z czasem jednak doszłam do wniosku, że był to błąd i chciałabym rozwiązać tę umowę. W jaki sposób mogę to uczynić?

 

Każda osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych może zawrzeć z przyszłym spadkodawcą umowę o zrzeczenie się dziedziczenia. W wyniku jej zawarcia przyszły spadkobierca będzie pozbawiony zarówno prawa do dziedziczenia z ustawy, jak i prawa do zachowku. Co więcej, jeżeli nie umówiono się inaczej, zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się (a więc dzieci, wnuki, prawnuki). Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia może zawrzeć oraz rozwiązać tylko za życia spadkodawcy i tylko w formie aktu notarialnego. Zgodnie z art. 1050 kc zrzeczenie się dziedziczenia może być uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. W taki sposób skutki umowy o zrzeczenie się dziedziczenia zostaną zniweczone, a przyszły spadkobierca ustawowy odzyska prawo do dziedziczenia. Przepisy kodeksu cywilnego stanowią jednak, że tylko spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim z ustawy (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1972r., III CZP 26/72). Umową nie można zatem objąć dziedziczenia testamentowego. Może więc dojść do sytuacji, w której spadkobierca ustawowy, który uprzednio zrzekł się dziedziczenia, otrzyma udział w spadku z tytułu dziedziczenia testamentowego.

Odsetki od zachowku

Brat domaga się ode mnie zachowku z tytułu otrzymanej darowizny wraz z odsetkami liczonymi od śmierci mamy. Czy jest to prawidłowe wyliczenie odsetek od zachowku?

W kodeksie cywilnym nie znajdzie Pan przepisu regulującego wprost datę wymagalności roszczenia o zapłatę zachowku. Z orzecznictwa sądowego wynika, że terminu tego nie da się oznaczyć jednakowo dla wszystkich możliwych przypadków, lecz należy indywidualnie wyznaczać w przypadku konkretnej sprawy. Przykładowe terminy, w których roszczenie o zachowek staje się wymagalne to: chwila doręczenia zobowiązanemu wezwania do zapłaty zachowku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2010 rII CSK 178/2010), chwila określenia przez sąd wysokości zachowku według cen z daty orzekania o nim (wyrok Sadu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 1997 r. I ACa 690/97), chwila stwierdzenia nabycia spadku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2008 r. II CNP 35/2008), wraz z chwilą ogłoszenia testamentu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2000 r. IV CKN 58/2000). W  postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 stycznia 1992 r., sygn. akt I ACz 234/91 wskazano, iż roszczenie uprawnionego do zachowku staje się wymagalne wtedy, gdy możliwe jest określenie okoliczności istotnych dla ustalenia stosunku prawnego, który powstaje między uprawnionym do zachowku a spadkobiercą testamentowym. Możliwość określenia elementów tego stosunku aktualizuje się z chwilą ustalenia treści testamentu, upływu terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przez spadkobiercę oraz ustalenia stanu masy spadkowej. Owo zindywidualizowanie terminu wymagalności roszczenia o zachowek powoduje niejednokrotnie trudności w prawidłowym naliczaniu odsetek ustawowych za opóźnienie. W Pana przypadku termin wymagalności odsetek liczony od otwarcia spadku (śmierci mamy) jest przedwczesny. Z ostrożności liczyłbym bieg odsetek od stwierdzenia nabycia spadku, względnie od upływu terminu do zapłaty określonego w wezwaniu do zapłaty. Jeżeli wysokość zachowku jest sporna, aby uniknąć naliczenia odsetek, warto rozważyć zapłatę kwoty, która dla stron na dany moment jest bezsporna.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

. Należy zwrócić uwagę, iż celem domagania się zachowku uprawniony powinien najpierw powziąć informacje na temat osoby zobowiązanej do wypłacenia zachowku oraz wysokości swojego roszczenia.

Służebność dożywotniego mieszkania a umowa o dożywocie

Przepisałam na syna dom. Ustanowiona została na moją rzecz dożywotnia służebność mieszkania polegająca na nieodpłatnym prawie korzystania z części domu. Kto powinien ponosić opłaty eksploatacyjne za korzystanie przeze mnie z części domu?

Szczegółowy zakres służebności i sposób jej wykonania powinien wynikać przede wszystkim z zawartej przez Państwa umowy. Jeżeli treść umowy nie reguluje kwestii opłat wówczas zastosowanie znajdą przepisy kodeksu cywilnego, przy czym zgodnie z art. 302 § 2 kc do wzajemnych stosunków uprawnionego z tytułu służebności z właścicielem nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne. Zatem przechodząc przez przepisy dotyczące użytkowania, a w szczególności art. 260 § 1 kc należy wskazać, iż użytkownik obowiązany jest dokonywać wszelkich napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Do takich „innych nakładów” należą właśnie opłaty eksploatacyjne, np. za wodę, energię elektryczną, czy gaz. W związku z powyższym, w braku odmiennego zapisu w umowie, opłaty za media w części przez Panią zużyte obciążą Panią.  Natomiast z uwagi na ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszkania nie jest Pani zobowiązana do płacenia właścicielowi nieruchomości czynszu. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że czym innym jest ustanowienie dożywotniej służebności mieszkania, a czym innym zawarcie umowy o dożywocie. Te instytucje prawne nierzadko są ze sobą mylone. Jeżeli chodzi o umowę o dożywocie, to zgodnie z art. 908 kc, w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie, powinien on przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Nie wchodząc w szczegóły dotyczące odrębności tych instytucji prawnych należy wskazać, iż zwykle, w praktyce, uprawnienia osoby która zawarła umowę o dożywocie są znacznie szersze, zwłaszcza gdy umowa o dożywocie została zawarta wraz z ustanowieniem dożywotniej służebności mieszkania. Warto zatem przed „przepisaniem” nieruchomości na inną osobę rozważyć dobrze, na jakiej podstawie prawnej to uczynić.

Jak przekazać mieszkanie w testamencie?

Chciałbym, aby po mojej śmierci spadek odziedziczyły córki po połowie, jednak mieszkanie chciałbym przekazać wnukowi. Jednocześnie nie chcę, aby wnuk miał jakiekolwiek problemy z uzyskaniem prawa własności tego mieszkania i musiał toczyć spory sądowe. Co mogę w tej sytuacji uczynić?

Aby zabezpieczyć wnuka i rozdysponować konkretnym składnikiem majątku na wypadek śmierci warto uczynić w testamencie zapis windykacyjny na rzecz wnuka. Zgodnie z art. 981(1) kc oznaczona osoba nabędzie przedmiot zapisu windykacyjnego z chwilą otwarcia spadku (czyli z chwilą śmierci spadkodawcy). Przedmiotem zapisu windykacyjnego mogą być m.in. rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. mieszkanie, ale nie mogą być np. pieniądze). Testament z zapisem windykacyjnym należy sporządzić u notariusza. Zapis windykacyjny będzie bezskuteczny, jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu (mieszkanie) nie będzie należeć do spadkodawcy lub jeżeli spadkodawca jest zobowiązany do jego zbycia. Należy pamiętać o możliwości żądania zachowku przez osoby uprawnione. Jeżeli pozostała część majątku (poza mieszkaniem przekazanym na zasadzie zapisu windykacyjnego) nie wystarczy na pokrycie zachowków należnych spadkobiercom, wówczas będą oni mieli roszczenie do zapisobiercy windykacyjnego (wnuka) o uzupełnienie zachowku. Zapisobierca będzie zobowiązany do przekazania spadkobiercom odpowiedniej sumy tylko w granicach wzbogacenia na skutek zapisu windykacyjnego. Koszt sporządzenia u notariusza testamentu z zapisem windykacyjny wynosi około 250 zł.

Cofnięcie zgody na dział spadku

Umówiliśmy się z bratem, że dokonamy zgodnego działu spadku i zniesienia współwłasności mieszkania po mamie przed sądem w ten sposób, że ja stanę się jedynym właścicielem mieszkania bez obowiązku spłaty brata. Tak też zrobiliśmy. Kilka dni po wydaniu postanowienia działowego przez sąd brat zmienił zdanie i powiedział, że jednak chce przyjąć spłatę, a w sprawie występował bez adwokata i będzie wnosił apelację. Czy Sąd może zmienić postanowienie i orzec teraz obowiązek spłaty?

Zgoda brata na zaproponowany sposób zniesienia współwłasności może być odwołana i to bez podania przyczyny do rozprawy poprzedzającej wydanie postanowienia działowego. Natomiast w postępowaniu apelacyjnym można odwołać skutecznie taką zgodę tylko wówczas, jeśli się wykaże, że zaszły nowe okoliczności, które uzasadniają wycofanie udzielonej zgody. Taką okolicznością z pewnością nie może być to, że brat występował bez profesjonalnego pełnomocnika, skoro posiadał rozeznanie w tym, czego dokonywał przed sądem. Obecnie to na bracie będzie spoczywał ciężar udowodnienia, że zaistniały nowe okoliczności, których nie mógł przedstawić w postępowaniu przed sądem I instancji. Co do zasady sąd ma bowiem obowiązek uwzględnienia zgodnego wniosku współwłaścicieli co do sposobu zniesienia współwłasności, jeżeli jest on zgodny z prawem, zasadami współżycia społecznego oraz nie narusza w sposób rażący interesu uprawnionych. Sąd wydając postanowienie musi z urzędu zbadać, czy nie zachodzą ww. przesłanki negatywne. Skoro sąd wydał postanowienie, to najprawdopodobniej zbadał te okoliczności i nie dopatrzył się żadnych przeciwwskazań.

Podsumowując: odwołanie zgody brata na etapie postępowania apelacyjnego nie jest dopuszczalne niejako „automatycznie”. Brat zobowiązany jest do udowodnienia braku winy swojego zaniechania i musi przekonać sąd odwoławczy, że z konkretnych powodów nie mógł powołać danych faktów czy dowodów przed sądem I instancji. Jeżeli brat nie udowodni żadnej z ww. przesłanek, sąd odwoławczy oddali apelację brata.

 

 

 

Brak świadomości przy sporządzaniu testamentu

Moja mama na kilka tygodni przed śmiercią sporządziła testament, w którym do całości spadku powołała wyłącznie moją siostrę, z którą wspólnie zamieszkiwała. Jestem pewien, że mama nie miała świadomości tego co robi z uwagi na swoje liczne choroby. Uważam, że był to celowy zabieg siostry. Co mogę w takiej sytuacji zrobić?

Może Pan żądać uznania sporządzonego przez mamę testamentu za nieważny dowodząc, że został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (art. 945§1 pkt. 1 kpc). Ma Pan na to trzy lata licząc od dnia, w którym dowiedział się Pan o przyczynie nieważności testamentu, nie więcej jednak niż dziesięć lat od otwarcia spadku. Mówiąc o stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli najczęściej mamy na myśli choroby  psychiczne, niedorozwój umysłowy, wpływ przyjmowanych leków na świadomość testowania, czasem nawet stany chorobowe związane z bólem i gorączką. Natomiast stan wyłączający swobodę w wyrażeniu woli dotyczy namowy i sugestii osób trzecich zwłaszcza w sytuacji silnego uzależnienia spadkodawcy od spadkobiercy testamentowego. To na Panu jednak będzie ciążył obowiązek udowodnienia stanu braku świadomości lub braku swobody w wyrażeniu woli. W tym celu powinien Pan wnioskować o przeprowadzenie stosowanych dowodów, a w szczególności zeznań świadków oraz stron postępowania (np. sąsiadów, przyjaciół, członków rodziny, pracowników opieki medycznej, notariusza itd.), dokumentacji medycznej, a także z opinii biegłych. Proszę jednak pamiętać, że samo stwierdzenie u spadkodawcy choroby psychicznej nie powoduje nieważności testamentu, jeżeli nie wpłynęło na zdolność testowania. Podobnie jeżeli w ostatnim okresie życia w zachowaniu spadkodawcy nie było przejawów trwałego naruszenia funkcji umysłowych, a przeciwnie spadkodawca zachował postawę człowieka w pełni zorientowanego, testament może być uznany za ważny. Oczywiście każdą sprawę należy rozpatrywać w sposób indywidualny, a w razie wątpliwości zasięgnąć opinii specjalisty.

Uprawnienie do zachowku w wysokości 2/3 z tytułu trwałej niezdolności do pracy

W tym roku zmarła moja córka. Jako matce należy mi się zachowek. Czy w związku z tym, że skończyłam 75 lat mogę domagać się zachowku w większej wysokości, tj. 2/3 udziału spadkowego zamiast 1/2?

Uprzywilejowanie poprzez zwiększenie wysokości zachowku z 1/2 do 2/3 dotyczy dwóch kategorii uprawnionych: małoletnich zstępnych (dzieci, wnuki) oraz osób trwale niezdolnych do pracy, przy czym brak jest w kodeksie cywilnym definicji pojęcia trwałej niezdolności do pracy. Ustalając, czy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy sądy odnoszą się przede wszystkim do przepisów określających warunki uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przepisy te rozróżniają niezdolność całkowitą i częściową, a ponadto trwałą i okresową. Uprzywilejowanie w wysokości 2/3 dotyczy jednak wyłącznie uprawnionych całkowicie niezdolnych do pracy trwale. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy. O trwałej niezdolności do pracy decyduje stan rzeczy istniejący w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Co warte podkreślenia zdaniem sądów już sam wiek uprawnionego, niezależnie od pozostałych okoliczności dotyczących jego stanu zdrowia, uzasadnia  zaliczenie do osób trwale niezdolnych do pracy, czego konsekwencją jest uprawnienie do domagania się zachowku w wysokości 2/3 udziału spadkowego. Skoro Pani w chwili otwarcia spadku (śmierci córki) osiągnęła wiek 75 lat należy przyjąć, że spełnia Pani przesłanki do uznania za osobę trwale niezdolną do pracy, a niezdolność ta była spowodowana osiągnięciem określonego wieku.

 

Czy brak wiedzy o długach spadkowych może stanowić podstawę do uchylenia się od zapłaty?

Mój ojciec, który zmarł kilka lat temu, mieszkał kilkaset kilometrów ode mnie i nie utrzymywaliśmy kontaktów. Brat mieszkający z ojcem zapewnił mnie, że ojciec nie pozostawił po sobie żadnego majątku oraz żadnych długów. Kiedy przeglądałem dokumenty po śmierci ojca, brak było sygnałów świadczących o jakichkolwiek zobowiązaniach ojca. Dlatego też nie przeprowadziłem postępowania spadkowego i nie składałem żadnych oświadczeń. Około miesiąc temu otrzymałem wezwanie do zapłaty sporej sumy tytułem pożyczki zaciągniętej rzekomo przez ojca. Czy mogę uchylić się od zapłaty, skoro byłem przekonany, że nie istnieją żadne długi?

Przepisy kodeksu cywilnego wprowadzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu np. do odrzucenia spadku, jednak muszą zostać spełnione określone warunki. Przede wszystkim będzie Pan musiał wykazać, że nie złożenie oświadczenia w terminie nastąpiło pod wpływem istotnego błędu. Błąd odnośnie braku wiedzy o stanie spadku (istnieniu długów) może być uznany za błąd istotny wówczas, gdy podjął Pan właściwe i możliwe działania zmierzające do ustalenia rzeczywistego stanu spadku. Chodzi o dołożenie należytej staranności, tj. podjęcie takich czynności które Pan mógł i powinien był podjąć zmierzając do ustalenia koniecznej wiedzy o spadku. Sąd będzie badał, czy brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego nie jest wynikiem braku staranności po Pana stronie, a jest jedynie oparty na przypuszczeniu pozbawionym jakichkolwiek konkretnych podstaw. W ostatnim przypadku niewiedza może nie być uznana za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stanowi podstawy uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia (niezłożenia oświadczenia) woli. To, czy dołożył Pan staranności, jest zawsze oceniane w okolicznościach konkretnej sprawy. Na złożenie oświadczenia ma Pan rok liczony od wykrycia błędu.

Zachowek. Darowizny zawsze doliczane do spadku.

W poprzednim wpisie omówiłem trzy grupy darowizn z punktu widzenia prawa do zachowku (http://spadki.zgora.pl/zachowek-trzy-grupy-darowizn/). W tym wpisie chciałbym przybliżyć I grupę, tj. darowizny zawsze doliczane do spadku. Znajdują się tu wszystkie darowizny dokonane przez spadkodawcę, których przepisy nie wyłączają od doliczenia do spadku.

WAŻNE:
Ponieważ chodzi o darowizny dokonane przez spadkodawcę, to w sytuacji, gdy spadkodawca uczynił darowiznę wraz z małżonkiem, z którym łączyła go wspólność majątkowa małżeńska, wówczas co do zasady doliczona powinna zostać połowa wartości dokonanej darowizny.

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł 20 września 2013 r. pozostawiając dwóch synów i żonę. Cały majątek przekazał na mocy testamentu jednemu synowi. Na rzecz syna powołanego do dziedziczenia rodzice pozostający we wspólności majątkowej małżeńskiej dokonali darowizny mieszkania o wartości 100 000 zł.

Zachowek Wykres 29Czysta wartość spadku wynosi 50 000 zł. Drugi syn będzie mógł obliczyć substrat zachowku w ten sposób, że do czystej wartości spadku doliczy połowę wartości darowanego mieszkania. Substrat zachowku wynosić zatem będzie 100 000 zł.

 UWAGA:

  • doliczenie wartości darowizn następuje niezależnie od tego, czy przedmiot darowizny jeszcze istnieje,
  • doliczenie wartości darowizn następuje niezależnie od tego, czy przedmiot darowizny wchodzi nadal w skład majątku obdarowanego,
  • dla ustalenia wartości darowizny istotna jest data jej dokonania oraz stan przedmiotu darowizny istniejący w dacie dokonania.

 

W jaki sposób ustalić skład majątku spadkowego?

Chciałbym w imieniu małoletniej córki wystąpić o zachowek jednak nie wiem, co dokładnie wchodziło w skład spadku po zmarłym, a w związku z tym jakiej kwoty mogę się domagać. W jaki sposób mogę ustalić skład majątku spadkowego?

Aby ustalić skład majątku spadkowego powinien Pan złożyć wniosek o sporządzenie spisu inwentarza. Wniosek taki można złożyć w sądzie spadku lub bezpośrednio u właściwego komornika. We wniosku powinien Pan uprawdopodobnić, że małoletnia jest uprawniona do zachowku, a jako uczestników postępowania wskazać wszystkich spadkobierców zmarłego. Opłata od wniosku wynosi 50 zł. Nie jest to jedyna kwota, jaką będzie musiał Pan uiścić. Komornik bowiem wezwie Pana do uiszczenia dodatkowej opłaty, która będzie przeznaczona na wydatki związane ze spisem inwentarza, np. należności biegłych, którzy będą wyceniać majątek spadkowy. Jeżeli spełniają Państwo warunki do ubiegania się o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, taki wniosek o zwolnienie od kosztów należy zgłosić we wniosku o spis inwentarza. Sporządzony spis inwentarza powinien uwzględniać wszystkie aktywa i pasywa spadku, biorąc pod uwagę ich stan z chwili otwarcia spadku. Różnicę aktywów i pasywów komornik uwzględnia jako wartość stanu czynnego spadku. Jeśli po sporządzeniu przez komornika spisu inwentarza będzie zachodzić wątpliwość co faktu, czy zostały w nim zamieszczone wszystkie aktywa lub pasywa spadku, sąd może nakazać spadkobiercy wyjawienie przedmiotów spadkowych. Jeżeli okaże się, że nie wszystkie składniki spadku zostały uwzględnione, można wnioskować o uzupełnienie spisu inwentarza. Po sporządzeniu spisu inwentarza będzie Pan miał wiedzę odnośnie składu masy spadkowej, co pomoże określić wartość przedmiotu sporu w sprawie o zachowek.

Jak ustalić substrat zachowku?

Czym jest substrat zachowku?

To czysta wartość spadku (aktywa minus pasywa), powiększona o doliczane do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

UWAGA:
Samodzielne ustalenie substratu zachowku nierzadko okazuje się trudnym zabiegiem. Trzeba dysponować wiedzą na temat składników spadku (aktywa, pasywa). Należy określić ich wartość, która może zostać przez stronę przeciwną zakwestionowana. Dlatego w sprawach o zachowek często niezbędnym środkiem dowodowym, o przeprowadzenie którego należy wnioskować już w pozwie o zachowek, jest dowód z opinii biegłego sądowego, który wyceni wartość poszczególnych składników majątku spadkowego, a także wartość darowizn doliczanych do spadku i zapisów windykacyjnych.

Ostatecznie to Sąd rozpoznający sprawę będzie ustalał zarówno skład, jak i wartość poszczególnych składników majątku spadkowego, darowizn oraz zapisów windykacyjnych. Jednakże powód wnosząc powództwo obowiązany jest wskazać wartość przedmiotu sporu, czyli wysokość dochodzonych roszczeń. Błędne określenie tej wartości będzie miało negatywne dla powoda skutki, biorąc choćby pod uwagę koszty procesu.

Czym jest czysta wartość spadku?

To aktywa spadku pomniejszone o długi spadkowe bez poleceń i zapisów zwykłych oraz innych zobowiązań.

Nie wszystkie długi spadkowe podlegają odliczeniu od spadku przy obliczaniu substratu zachowku. Przepisy wskazują, że przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się:

  • poleceń,
  • zapisów zwykłych.

Oznacza to, że wartości tych rozrządzeń nie odejmuje się od aktywów spadku, choć są to długi spadkowe. Oprócz zapisów zwykłych i poleceń nie należy odejmować także wartości roszczeń o zachowek.

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł 20 września 2013 r. pozostawiając żonę i syna. Do całości spadku powołał w testamencie wyłącznie syna. Dodatkowo w testamencie dokonał zapisu na rzecz swojego chrześniaka nakazując spadkobiercy, aby ten wypłacił mu kwotę 10 000 zł.

Zachowek Wykres 26Żonie przysługuje roszczenie o zachowek. W skład spadku weszło mieszkanie o wartości 200 000 zł, środki pieniężne w kwocie 10 000 zł, a także samochód o wartości 50 000 zł, łącznie 260 000 zł – aktywa. Zmarły pozostawił niespłacony dług w postaci pożyczki gotówkowej w wysokości 5 000 zł. Na koszty pogrzebu syn wydatkował 3 000 zł. Łącznie długi spadkowe wyniosły 8 000 zł.

Zachowek Wykres 27Biorąc pod uwagę fakt, że przy obliczaniu czystej wartości spadku na cele zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych, czystą wartość spadku należy obliczyć następująco:

260 000 zł [wartość aktywów] – 8 000 zł [wartość długów czyli pasywów bez uwzględniania wartości zapisu zwykłego i wartości roszczenia o zachowek] = 252 000 zł.

W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się inne długi, których nie odlicza się od spadku. Przykładowo można wymienić:

  • szczególne uprawnienie do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego przez małżonka i inne osoby bliskie przez okres trzech miesięcy od otwarcia spadku,
  • podatek od spadku,
  • uprawnienia dziadków spadkodawcy uregulowane w art. 938 kc i 966 kc.

 

Określenie wielkości zachowku

Po przejściu drugiego kroku uprawniony do zachowku dysponuje dwoma ułamkami. Jeden określa udział spadkowy obliczany na cele zachowku, drugi to wartość udziału spadkowego (2/3 lub połowa). Aby określić wielkość zachowku, tzn. określić jaka część substratu zachowku przysługuje powodowi, należy pomnożyć udział spadkowy przez wartość udziału spadkowego:

udział spadkowy x (2/3 lub połowa) = wielkość zachowku

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł 20 września 2013 r. pozostawiając dwóch synów: 20-letniego i 14-letniego. Całość majątku zapisał w testamencie swojej partnerce. Synowie Piotra Wiśniewskiego mogą domagać się zachowku. Udział spadkowy każdego z nich wynosiłby 1/2 spadku, natomiast wartość udziału spadkowego to odpowiednio 1/2 i 2/3. W związku z tym:

  • zachowek 20-letniego syna wyniesie1/4 substratu zachowku (1/2 x 1/2=1/4)
  • zachowek 14-letniego syna 1/3 substratu zachowku (1/2 x 2/3=2/6=1/3)

 

W jaki sposób najkorzystniej przepisać dom/mieszkanie na syna/córkę?

Powyższe pytanie jest jednym z najczęściej zadawanych pytań podczas porad z prawa spadkowego. Pytający chcą uzyskać informację, jaka jest najkorzystniejsza forma „przepisania” nieruchomości na zstępnych i jakie skutki prawne wiążą się z określoną formą. Odpowiedź na powyższe pytanie jest uzależniona od ustalenia, kto ma odnieść podstawową korzyść z tego „przepisu”. Ta okoliczność determinuje formę czynności prawnej. Kierując się przesłanką korzyści, poniżej przedstawiam kilka wariantów.

Spadkodawca może „przepisać” majątek (w tym nieruchomość) na podstawie testamentu. Korzyścią dla spadkodawcy jest to, iż do śmierci pozostaje on właścicielem nieruchomości oraz że testament może zmienić lub odwołać bez większych trudności. Minusem tego rozwiązania jest fakt, iż ustanowieni w testamencie spadkobiercy często nie czują się w należyty sposób zabezpieczeni, co powoduje w praktyce, iż np. nie są skłonni do inwestowania w nieruchomość, przeprowadzania koniecznych remontów, podwyższania standardu domu, skoro spadkodawca w każdej chwili może testament zmienić i „przepisać” nieruchomość na inną osobę. Co więcej spadkobiercy często zdają sobie sprawę, że w związku z testamentem będą musieli rozliczyć się z rodzeństwem z tzw. zachowku.

Dlatego też spadkodawcy coraz częściej decydują się na przeniesienie własności nieruchomości jeszcze za życia. Najczęściej czynią to na podstawie umowy darowizny, czasem wraz z  ustanowieniem dożywotniej służebności mieszkania. Służebność jest wpisywana do księgi wieczystej nieruchomości i każdy kolejny właściciel nieruchomości powinien ją respektować. Trzeba zwrócić uwagę, że darowizny są doliczane do spadku i często obdarowany obciążony zostanie obowiązkiem zapłaty zachowku na rzecz osób uprawnionych. Przeniesienie własności nieruchomości na podstawie darowizny nie jest ostateczne, gdyż w przypadkach prawem przewidzianych można odwołać darowiznę, w szczególności w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego względem darczyńcy. Odwołanie darowizny wiąże się jednak nierzadko z koniecznością skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego i jest niezwykle trudne do skutecznego przeprowadzenia. Znaczna część spraw o odwołanie darowizny kończy się niekorzystnie dla darczyńcy oddaleniem powództwa.

Trzecią, coraz bardziej popularną formą „przepisania” nieruchomości, jest umowa o dożywocie. Skutkuje ona przeniesieniem własności np. na spadkobiercę i jednocześnie zobowiązaniem względem zbywcy do określonych czynności, w szczególności dostarczenia wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła, opału, zapewnieniem pomocy i pielęgnowania w chorobie. Umowa o dożywocie może dodatkowo być zabezpieczona dożywotnią służebnością mieszkania wpisywaną do księgi wieczystej. Rozwiązanie umowy o dożywocie jest w praktyce bardzo trudne i może nastąpić w przypadkach jedynie wyjątkowych, w szczególności gdy mamy do czynienia z krzywdzeniem dożywotnika. Jeżeli umowa o dożywocie nie jest wykonywana częściej spotykanym skutkiem jest zamiana prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości uprawnień. Jedną z najistotniejszych przesłanek do zawierania umów o dożywocie jest okoliczność, że skutkiem zawarcia umowy o dożywocie jest brak  obowiązku zapłaty zachowku.

Reasumując, nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, jak najkorzystniej przepisać dom/mieszkanie, gdyż zależy to od okoliczności konkretnej sprawy, związane jest z koniecznością wyważenia interesów i korzyści stron, na co niewątpliwie wpływ mają relacje pomiędzy stronami. Powyżej opisane formy mogą stanowić swoisty drogowskaz do podjęcia decyzji, jednak przed przeniesieniem własnego majątku na inną osobę, warto skorzystać z porady adwokata.

Śmierć spadkobiercy testamentowego

Wiele lat temu babcia sporządziła testament, w którym powołała do spadku swoje dwie córki (naszą mamę i jej siostrę) w udziałach po 1/2 części. Nasza mama zmarła niespodziewanie w tym roku, a babcia ją „przeżyła”. Czy w takim wypadku będziemy dziedziczyć po babci jako spadkobiercy ustawowi mamy?

Jeżeli drugi spadkobierca testamentowy chce i może być spadkobiercą, wówczas udział w spadku Państwa mamy nie przypadnie Państwu, tylko temu drugiemu spadkobiercy testamentowemu, czyli w tym przypadku Państwa cioci. Oczywiście dotyczy to sytuacji, gdy spadkodawca w testamencie nie wyrazi odmiennej woli, np. nie powołał innego spadkobiercy testamentowego na wypadek braku chęci lub brak możliwości dziedziczenia przez Państwa mamę (podstawienie – art. 963 kc). Jeżeli drugi spadkobierca testamentowy (ciocia) nie dożyje otwarcia spadku, wówczas będziemy mieć do czynienia z dziedziczeniem ustawowym. W obecnej jednak sytuacji, w przypadku śmierci babci, cały jej spadek przypadnie jednej córce. Wobec tych okoliczności babcia powinna przemyśleć, czy taka rzeczywiście była jej intencja. Jeżeli bowiem wolą babci jest to, aby połowa spadku przypadła jednej córce, a druga połowa spadkobiercom drugiej córki, wówczas babcia powinna zmienić lub odwołać testament. Jeżeli tego nie uczyni, Państwo jako zstępni mogą rozważyć po otwarciu i ogłoszeniu testamentu, wystąpienie z żądaniem o zapłatę zachowku.

Określenie właściwego ułamka wyznaczającego wielkość zachowku

Po ustaleniu udziału spadkowego jaki przypadałby uprawnionemu gdyby dziedziczył z ustawy, należy określić, jaki ułamek tego udziału będzie stanowił podstawę do określenia wysokości zachowku. Zachowek należy się w wielkości 2/3 lub połowa udziału spadkowego, należnego przy spadkobraniu ustawowym.

Dla kogo 2/3, a dla kogo połowa wartości udziału?

Zachowek w wielkości 2/3 wartości udziału spadkowego przysługuje :

  • małoletnim – tzn. osobom, które w chwili śmierci spadkodawcy nie miały ukończonych 18 lat, ani nie zawarły związku małżeńskiego przed ukończeniem 18 roku życia (co spowodowałoby uznanie za pełnoletniego),
  • trwale niezdolnym do pracy – ta przesłanka nie została w kodeksie cywilnym zdefiniowana. Trwała niezdolność do pracy musi zostać przez uprawnionego udowodniona i można to czynić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, jak np. orzeczenia lekarskie, opinia biegłego. Musi to być niezdolność całkowita i trwała, a zatem nieodwracalna.

UWAGA:
Przesłanka małoletniości bądź trwałej niezdolności do pracy musi istnieć w chwili otwarcia spadku, tj. śmierci spadkodawcy.

Zachowek w wielkości połowy wartości udziału spadkowego należy się pozostałym osobom uprawnionym do zachowku, tzn. nie będącym małoletnimi lub trwale niezdolnymi do pracy.

UWAGA:
Wartość udziału spadkowego oblicza się odrębnie dla każdego uprawnionego.

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł 20 września 2013 r. pozostawiając dwóch synów: 20-letniego i 14-letniego. Całość majątku zapisał w testamencie swojej partnerce.
Zachowek Wykres 25Synowie Piotra Wiśniewskiego mogą domagać się zachowku o wartości:

  • 20-letni syn połowę przypadającego mu udziału spadkowego,
  • 14-letni syn 2/3 przypadającego mu udziału spadkowego (ponieważ jest małoletni).

Dział spadku z udziałem małoletnich

Moje dzieci odziedziczyły spadek po swoim dziadku a moim teściu. W skład spadku wchodzi między innymi mieszkanie. Teściowa chce wnieść sprawę do sądu o dział spadku. Ja nie chcę się sądzić o majątek spadkowy w imieniu dzieci i szczegółowo ustalać jego skład. Dlatego zaproponowałam teściowej ugodę, aby zapłaciła na rzecz każdego dziecka kwotę po 20000 zł a w pozostałym zakresie dzieci zrzekają się spadku. Czy mogę podpisać taką ugodę?

Zgodnie z art. 101 § 3 kro rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. U podłoża tej regulacji leży dobro małoletniego dziecka i ochrona jego interesów majątkowych. Państwa sprawa o dział spadku wraz ze zniesieniem współwłasności nieruchomości oraz podejmowane decyzje wykraczają poza bieżącą administrację majątkiem dziecka i stanowią tym samym czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. Dlatego też pomimo, iż sprawa będzie toczyła się przed sądem cywilnym, to dodatkowo sąd opiekuńczy będzie badał zgodność treści ugody z dobrem małoletnich dzieci i ich interesem majątkowym. Z opisu sprawy wynika, że nie posiada Pani szczegółowych informacji na temat składu majątku spadkowego, dlatego też wola zawarcia ugody w tych okolicznościach może nie spotkać się z aprobatą sądu opiekuńczego. Może bowiem okazać się, że ugoda tej treści uszczupla potencjalny majątek dziecka. Dlatego też w mojej ocenie konieczne będzie precyzyjne ustalenie składu i wartości spadku podlegającego podziałowi i dopiero w tym świetle będzie można oceniać treść zapisów ugody w zgodzie z dobrem małoletnich dzieci. W przypadku braku zgody sądu opiekuńczego na zawarcie ugody w sprawie o dział spadku, ugoda taka będzie nieważna.

Darowizna mieszkania na rzecz wnuka a zachowek

Moja mama zmarła w zeszłym roku. Pozostawiła dwóch synów – mnie oraz mojego brata. Kilkanaście lat wcześniej przekazała darowizną mieszkanie na rzecz swojego wnuka (brata syna). W ostatnim czasie syn brata przekazał to mieszkanie darowizną na rzecz swojego ojca a mojego brata. Czy przysługuje mi w takiej sytuacji zachowek po mamie? Czy te dwie darowizny nie zostały dokonane celowo, aby pozbawić mnie prawa do zachowku?

W przedstawionej przez Pana sytuacji darowizna uczyniona kilkanaście lat temu przez mamę na rzecz wnuka nie będzie mogła być doliczona do spadku, jeżeli wnuk nie jest  spadkobiercą lub uprawnionym do zachowku. Tak stanowi wprost art. 994§1 kc zgodnie z którym nie dolicza się do spadku darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci mamy) na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionym do zachowku. Jeżeli okaże się, że wnuk jest spadkobiercą po zmarłej (np. został ustanowiony spadkobiercą testamentowym), wówczas darowizna mieszkania będzie doliczona do spadku, bez względu na to kiedy została dokonana.

Jeżeli idzie zaś o drugą część pytania i Pana sugestię, iż obie darowizny mogły zostać dokonane celowo, aby pozbawić Pana prawa do zachowku po mamie, to w istocie rozważa Pan zagadnienie, czy darowizny zostały uczynione dla pozoru, a wolą mamy było przekazanie mieszkania jednemu synowi. Pozorna czynność prawna (tutaj darowizna) jest nieważna, dlatego ustalenie pozorności mogłoby okazać się dla Pana korzystne finansowo. Jednak biorąc pod uwagę chociażby znaczny upływ czasu pomiędzy darowiznami, udowodnienie pozorności czynności prawnych może okazać się niebywale trudne, a proszę pamiętać, że ciężar dowodu w sądzie będzie spoczywał na Panu.

Przykład ustalenia udziału spadkowego z uwzględnieniem art. 992 kc

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł 20 września 2013 r. pozostawiając trzech synów. W testamencie ustanowił jedynym spadkobiercą swojego brata. Jeden z synów został wydziedziczony.
Zachowek Wykres 24
Pozostali synowie obliczając swój udział spadkowy na potrzeby ustalenia zachowku, nie będą brali pod uwagę wydziedziczonego syna. W takim przypadku udział dwóch synów obliczony na cele określenia należnego im zachowku wyniesie po 1/2 (gdyby trzeci syn nie został wydziedziczony udział wynosiłby po 1/3).

Przykład ustalenia udziału spadkowego wnuków na potrzeby zachowku

Udział wnuka spadkodawcy, po zmarłym wstępnym będzie na potrzeby zachowku dzielony między rodzeństwo.

Przykład:
Piotr Wiśniewski zmarł w dniu 20 września 2013 r. pozostawiając żonę i jedno dziecko. Drugie dziecko Piotra Wiśniewskiego w chwili jego śmierci nie żyło. Żyło natomiast dwoje jego dzieci, czyli wnuki Piotra Wiśniewskiego.
Zachowek Wykres 23W tym przypadku udział spadkowy zmarłego dziecka Piotra Wiśniewskiego wynosiłby 1/3. A zatem udział ten podlega równemu podziałowi między wnuki Piotra Wiśniewskiego, które w tym przypadku dziedziczą każde po 1/6 spadku.

Zwolnienie osób najbliższych od podatku od spadków

Odziedziczyłam po siostrze pół mieszkania. Czy mogę skorzystać ze zwolnienia od zapłaty podatku od spadku?

Tak, jeżeli skorzysta Pani z ustawowego zwolnienia osób najbliższych, nie będzie Pani zobowiązana do zapłaty podatku od spadku. Ze zwolnienia może skorzystać następująca grupa osób: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Warunkiem skorzystania przez Panią ze zwolnienia jest zgłoszenie nabycia prawa własności właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy, licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycie spadku. Dokonuje się tego na formularzu SD-Z2. Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie własności mieszkania jest akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe, termin 6 miesięcy liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Co ważne termin 6 miesięczny nie może zostać przywrócony bez względu na przyczyny jego uchybienia. Możliwość skorzystania ze zwolnienia pomimo upływu 6 miesięcznego terminu istnieje wyjątkowo w sytuacji, jeżeli dowiedziała się Pani o nabyciu prawa własności rzeczy po upływie terminu i zgłosi Pani nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się Pani o ich nabyciu oraz jednocześnie uprawdopodobni Pani fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu. Dotyczy to również sytuacji, gdy w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uzyskała Pani wiedzy dotyczącej określonego składnika majątkowego wchodzącego w skład masy spadkowej.

Stwierdzenie nabycia spadku przez pełnomocnika.

Mieszkam za granicą. Dowiedziałem się, że odziedziczyłem spadek w skład którego wchodzą tylko długi. Chciałbym odrzucić spadek przed sądem w Polsce. Czy mogę zlecić adwokatowi wszystkie czynności w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku?

Adwokat, jako Pana pełnomocnik, może często przeprowadzić postępowanie o stwierdzenia nabycia spadku od początku do końca. W szczególności może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie udzielonego pełnomocnictwa i reprezentować interesy klienta przed sądem. Adwokat może również złożyć w imieniu klienta oświadczenie o odrzuceniu spadku. Tego rodzaju oświadczenie wymaga sporządzenia pełnomocnictwa z formie pisemnej z podpisem urzędowo (np. notarialnie) poświadczonym. Jeżeli działa Pan w imieniu osoby małoletniej, adwokat wystąpi dodatkowo do Sądu Rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego.

Trudność może pojawić się w przypadku, gdy jest Pan jedynym spadkobiercą i oprócz Pana żaden uczestnik postępowania nie będzie mógł złożyć tzw. zapewnienia spadkowego. Zapewnienie spadkowe jest dowodem, którego nie można w żadnym wypadku przeprowadzić przez pełnomocnika. Chodzi o wiedzę spadkobiercy na temat okoliczności, że nie ma innych spadkobierców oraz że spadkodawca nie pozostawił testamentu. Powinien Pan takie zapewnienie złożyć osobiście. Jeżeli nie ma Pan możliwości stawić się w sądzie w Polsce celem złożenia zapewnienia spadkowego, można złożyć wniosek aby Sąd zwrócił się do Konsula RP o odebranie w trybie pomocy prawnej zapewnienia spadkowego w konsulacie najbliższym Pana aktualnego miejsca zamieszkania. W przeciwnym wypadku, tj. w przypadku nie złożenia zapewnienia spadkowego w żadnej formie, Sąd Rejonowy będzie zobowiązany wezwać spadkobierców przez ogłoszenie, co znacznie wydłuży postępowanie i może wiązać się z dodatkowymi kosztami.