Porad prawnych z prawa spadkowego dla czytelników Gazety Lubuskiej udzielał adw. Tomasz Kucharski. Poniżej odpowiedź na dwa pytania.

Niedawno zmarła moja matka. Siostra poinformowała mnie, że matka zapisała jej w testamencie cały majątek i jednocześnie mnie wydziedziczyła. Nie zgadzam się z przyczynami wydziedziczenia określonymi w testamencie, co mogę w takiej sytuacji zrobić?

Przyczyny wydziedziczenia zostały wymienione w art. 1008 kodeksu cywilnego. Spadkodawca może zatem w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jedynie jeżeli uprawniony do zachowku 1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego 2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci 3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Biorąc pod uwagę powyższe należy pamiętać, że dla zasadności wydziedziczenia nie ma decydującego znaczenia wola spadkodawcy wyrażona w testamencie, ale istnienie w rzeczywistości podstaw wydziedziczenia określonych w art. 1008 k.c. Jeżeli nie zgadza się Pan z podstawami wydziedziczenia, w takim wypadku może Pan dochodzić swoich praw wytaczając powództwo o zachowek z powołaniem się na bezpodstawność wydziedziczenia. W toku postępowania o zachowek sąd dokona oceny realności przyczyn wydziedziczenia wskazanych w treści sporządzonego przez matkę testamentu. Jeżeli wydziedziczenie okaże się bezskuteczne, sąd zasądzi na Pana rzecz należny zachowek.

 

Chciałabym sporządzić testament, w którym różne składniki mojego majątku zapiszę różnym osobom, czy w takim wypadku jestem zobowiązana do uzasadnienia moich decyzji?

Prawo nie przewiduje, że dla swojej ważności testament sporządzony przez spadkodawcę powinien zawierać uzasadnienie. Nie ma jednocześnie przeszkód, aby takie uzasadnienie w testamencie zamieścić. Uzasadnienie może być pomocne w sytuacji, gdy dokonane przez Panią rozporządzenia majątkowe mogłyby być trudne w realizacji, choćby np. ze względu na stopień ich ogólności lub skomplikowania. Odpowiednie uzasadnienie ostatniej woli spadkodawcy może również wyeliminować lub ograniczyć ewentualne przyszłe konflikty między spadkobiercami. Na marginesie należy jednak zaznaczyć, iż w przypadku chęci wydziedziczenia niektórych ze spadkobierców, istnieje konieczność podania przyczyny wydziedziczenia w treści testamentu.

W przypadku, gdyby po Pani śmierci doszło mimo wszystko do wątpliwości związanych z interpretacją testamentu, sąd będzie dokonywał jego wykładni w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, a mianowicie art. 948 stwierdzającego, że testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść.