Relacja z dyżuru telefonicznego z zakresu prawa spadkowego dla czytelników Gazety Lubuskiej

W dniu 19 czerwca 2015 r. odbył się kolejny dyżur telefoniczny dla czytelników Gazety Lubuskiej. Porad prawnych z zakresu prawa spadkowego udzielał adw. Tomasz Kucharski. Poniżej przeczytają Państwo odpowiedź na dwa pytania czytelników dotyczące odrzucenia spadku przez kolejnych zstępnych spadkobiercy oraz kwestii zachowku w przypadku dziedziczenia ustawowego po zmarłej siostrze. Zapraszam do lektury adw. Tomasz Kucharski.

Kilka miesięcy temu zmarła moja siostra, która była niezamężna, nie miała również własnych dzieci. Nasi rodzice również nie żyją od lat. Siostra pozostawiła spory majątek. Ostatnio dowiedziałam się jednak, że cały swój majątek zapisała w testamencie obcej osobie. Czy w takiej sytuacji mogę ubiegać się o zachowek po siostrze?

Szanowna Pani, poruszone przez Panią zagadnienie dość często wywołuje wątpliwości wśród członków rodziny zmarłej osoby. Jednakże przepisy kodeksu cywilnego, a konkretnie art. 991 § 1 kc wskazuje wyraźnie krąg osób uprawnionych do zachowku, który wbrew powszechnej opinii jest o wiele węższy niż krąg spadkobierców ustawowych, co w konsekwencji może wywoływać mylne przekonanie o posiadaniu prawa do zachowku. Zgodnie z tym przepisem zachowek należy się jedynie zstępnym spadkodawcy (tj. dzieciom, wnukom, prawnukom itd.), małżonkowi spadkodawcy oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Jak wynika zatem z brzmienia przywołanego przepisu nie ma możliwości, aby rodzeństwo spadkodawcy mogło skutecznie wystąpić z roszczeniem o zachowek (poza wyjątkiem przelewu wierzytelności, który w tym stanie faktycznym nie mógł mieć miejsca).  W omawianej sprawie, pomimo iż jest Pani jedyną rodziną zmarłej siostry i to Pani w całości dziedziczyłaby z ustawy spadek po niej, to w przypadku gdy siostra pozostawiła testament, w którym do całości spadku powołała inną osobę, niestety nie jest Pani jako siostra uprawniona do dochodzenia roszczenia z tytułu zachowku.

Przez wiele lat nie miałem kontaktu z bratem. Parę miesięcy temu dowiedziałem się o jego śmierci. Brat był bardzo zadłużony. Dzieci i żona brata odrzuciły już spadek, ja również podjąłem taką decyzję, czy moje dzieci również powinny odrzucić spadek, aby nie odziedziczyć długów?

Zasadą jest, iż spadkodawca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Zatem w momencie, gdy odrzucił Pan spadek po zmarłym bracie, w Pana miejsce do dziedziczenia wchodzą Pana spadkobiercy, czyli w Pana przypadku są to Pańskie dzieci. Jeżeli dzieci nie chcą spłacać długów w żadnym zakresie, również muszą w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do dziedziczenia, złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku i w ten sposób, będą również traktowani tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku. Pojawią się w takiej sytuacji kolejni spadkobiercy, a mianowicie Pana wnuki, które nie chcąc dziedziczyć, również muszą odrzucić spadek. Ponieważ wnuki są małoletnie konieczne będzie, aby o zgodę na odrzucenie spadku w ich imieniu wystąpili do właściwego sądu rodzinnego i opiekuńczego przedstawiciele ustawowi (rodzice). Dopiero po uzyskaniu zgody sądu Pana dzieci będą mogły w imieniu Pana wnuków złożyć przed sądem lub notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku.